Najnowsza interwencja Uważam Rze

Tu i teraz

Polscy czekiści

Sebastian Rybarczyk

Feliks Dzierżyński stworzył największą organizację szpiegowską świata. Wraz z nim do organów bezpieczeństwa państwa sowieckiego trafiło wielu Polaków

Zaraz po rewolucji lutowej wrócił do Rosji. Krótko piastował funkcje komisarza finansów i konsula w Berlinie. W 1919 r. jego kolega i ówczesny szef Czeka zaproponował mu pracę, co przy zdolnościach lingwistycznych Menżyńskiego (władał 12 językami) nie było niczym dziwnym. Swoją karierę w nowej strukturze rozpoczynał jako funkcjonariusz wywiadu na Ukrainie podczas wojny domowej. Nie angażował się za bardzo w konflikt polsko-sowiecki, gdyż poświęcił się innej pasji – wspierał zwycięstwo szatana, niszcząc Cerkiew prawosławną. W dowód uznania po czterech latach nienagannej służby został zastępcą, a w 1926 r. następcą Dzierżyńskiego. Jego pomysłem było m.in. rozszerzenie sieci obozów pracy i uczynienie z nich przedsiębiorstw opartych na niewolniczej pracy więźniów. Stały dopływ siły roboczej zapewniają m.in. pokazowe procesy wrogów klasowych z lat 20. i 30. To Menżyński rozbudował aparat represji do największych rozmiarów w historii ludzkości. Powszechne donosicielstwo, strach i więzienia to jego dzieło. Następcy już tylko korygowali główny kierunek.

Skala przestępstw, jakich dopuściło się Czeka podczas jego rządów, doprowadziła go do upadku. Chociaż podobnie jak Dzierżyński stanął po stronie Stalina w walce z wewnątrzpartyjną opozycją, został wyeliminowany. Zmarł na atak serca 10 maja 1934 r. Gen. Paweł Sudopłatow, główny „cyngiel" epoki Stalina, twierdził, że to zastępca i następca Menżyńskiego Gienrich Jagoda otruł go na rozkaz Stalina.

Pierwszy wywiadowca

Okazuje się, że bycie szefem bezpieczeństwa w sowieckiej Rosji to najbardziej niebezpieczna funkcja. Przekonał się o tym pierwszy szef wywiadu Czeka Józef Unszlicht. Ten urodzony w Mławie syn spolszczonych żydowskich inteligentów z ruchem rewolucyjnym związał się w 1900 r. Wielokrotnie był aresztowany i więziony. Jego czas nadszedł w 1917 r. Od samego początku przystał do Czeka. Działał na froncie północnym, odpowiadał za tłumienie rewolty w Tombowie i powstań chłopskich na Ukrainie. Był szefem bezpieczeństwa w Moskwie. Bardzo zaangażował się w konflikt polsko-sowiecki, wraz z Julianem Marchlewskim stworzył komunistyczny rząd. W latach 1921–1923 był faktycznym zastępcą Dzierżyńskiego. W tym okresie odpowiadał za wywiad i tworzył pierwsze komunistyczne siatki szpiegowskie w państwach zachodnich.

Unszlicht wraz z Arturem Artuzowem i Michaiłem Trilisserem stał za pierwszą ogólnoeuropejską akcją dezinformacyjną, która jest znana jako „Trust". W jej wyniku powołano fikcyjną Monarchistyczną Organizację Azji Środkowej, która jakoby działała na niekorzyść komunistów i miała wpływy w całej Rosji. Celem operacji była neutralizacja wrogów bolszewików, zwłaszcza znajdujących się na emigracji. Na ten fikcyjny byt nabrały się wywiady m.in. Polski, Francji czy Wielkiej Brytanii oraz oczywiście emigranci polityczni. Do Związku Sowieckiego na spotkania z nieistniejącą opozycją podążyli szpiedzy służb zachodnich. Czekała ich śmierć w podziemiach Łubianki.

W połowie lat 20. Unszlicht został przeniesiony do Komisariatu Obrony jako zastępca komisarza do spraw wywiadu. Jego dalsza kariera toczyła się podług partyjnych zapotrzebowań. Być może odsunięcie Unszlichta od wywiadu wiązało się z jego dość konfliktowym charakterem. Lew Trocki określił go jako człowieka o wyjątkowym talencie do intryg. To właśnie zamiłowanie do spisków doprowadziło go do celi śmierci. Został aresztowany w czerwcu 1937 r., a następnie skazany i rozstrzelany w lipcu następnego roku jako jeszcze jedna ofiara stalinowskich czystek.

Los Unszlichta podzieliła jego protegowana, o rok starsza Maria Skokowska, jedna z założycielek pierwszych siatek szpiegowskich w II RP. W 1925 r. została aresztowana przez polski kontrwywiad i skazana na cztery lata więzienia. Trzy lata później wymieniono ją na Polaków aresztowanych w ZSRS. Po powrocie do Moskwy pełniła kilka ważnych funkcji partyjnych. Mimo że zakończyła pracę w wywiadzie, została aresztowana we wrześniu 1937 r., osądzona i stracona trzy miesiące później.

Wstępniak

Materiał Partnera

Jak wdrożyć SAP S/4HANA?

Nowoczesne systemy informatyczne to podstawa dobrze działającego i innowacyjnego przedsiębiorstwa. Dla wielu firm wyzwaniem nie jest wybór systemu ERP, ale jego wdrożenie. Dlaczego? Musi być...

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydania Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl

Komentarz rysunkowy