Najnowsza interwencja Uważam Rze

Historia

Fundament z grubej kreski

Leszek Pietrzak

„Przeszłość odkreślamy grubą linią” – to słynne zdanie wypowiedział 24 sierpnia 1989 r. Tadeusz Mazowiecki, podejmując się misji stworzenia pierwszego niekomunistycznego rządu w PRL. Te słowa legły u podstaw III RP

To był upalny dzień. Wybrany przed blisko trzema miesiącami nowy Sejm miał głosować nad wnioskiem o powołanie Tadeusza Mazowieckiego na premiera. Bohater dnia miał pełną świadomość, że walczy nie tylko o stanowisko premiera, ale również o miejsce w polskiej historii. Wygrana oznaczała bowiem, że zostanie pierwszym niekomunistycznym premierem nie tylko w Polsce, ale i w całym bloku wschodnim. Gdy kilka dni wcześniej z misji tworzenia rządu zrezygnował gen. Czesław Kiszczak, szef MSW, sytuacja polityczna zrobiła się napięta. Komuniści z niepokojem patrzyli na Mazowieckiego. Wprawdzie zawarto kompromis z opozycją, ale powierzenie funkcji premiera jej przedstawicielowi budziło w nich obawy. Mazowiecki zdecydował się więc na gest, który miał rozbić atmosferę niepewności w obozie PZPR. Wiedział, że od tego będzie zależało, czy zostanie premierem. W trakcie obrad poprosił o głos, aby nakreślić filozofię polityczną swojego rządu. Gdy zakończył wystąpienie, rozległy się gromkie brawa, i to nie tylko z ław opozycji. Brawo bili także ci, którzy jeszcze przed chwilą mieli obawy, czy jest on dobrym kandydatem na premiera. Gdy oklaski ucichły, Mazowiecki był już pewien, że wygra głosowanie. Jednak to, co wydarzyło się tamtego dnia, prawdziwy początek miało kilkanaście miesięcy wcześniej.

Tajemnice Magdalenki

Wszystko zaczęło się od rozmów władzy z przedstawicielami solidarnościowej opozycji, jakie od września 1989 r. toczyły się w podwarszawskiej Magdalence. Rozmowy były elementem planu Kiszczaka, opracowanego w MSW już w połowie 1986 r. Plan ten przewidywał głęboką reformę systemu politycznego PRL i jej gospodarki. Do tego konieczne było jednak poszerzenie społecznej bazy władzy. W sumie obrady w Magdalence objęły 13 spotkań roboczych i spotkań współprzewodniczących grup. Osiem z nich (I tura) odbyło się od września 1988 r. do lutego 1989 r., a pozostałe pięć (II tura) w trakcie obrad Okrągłego Stołu. Podczas tych wszystkich spotkań dokonano najważniejszych uzgodnień w sprawie kierunków politycznej i gospodarczej transformacji. Jednym z kluczowych punktów była zgoda strony solidarnościowej na wyłączenia odpowiedzialności ludzi komunistycznej władzy za działania w przeszłości. Komuniści wynegocjowali sobie abolicję za przestępstwa i zbrodnie popełnione w PRL. Gdy w Magdalence zapadły już najważniejsze ustalenia, rozpoczął się drugi etap planu Kiszczaka – obrady Okrągłego Stołu, czyli dalsze negocjacje, ale już w szerszej formule. Dla Kiszczaka był to konieczny teatr polityczny, mający stworzyć społeczne przekonanie, że rzeczywiście doszło w kraju do kompromisu równorzędnych partnerów i stało się to na oczach wszystkich Polaków. W rzeczywistości jednak obrady Okrągłego Stołu nie miały już takiego strategicznego znaczenia. Przy Okrągłym Stole uszczegółowiono jedynie ramowe ustalenia, jakie przyjęto w Magdalence. Uzgodniono m.in. większościowe wybory do Senatu, nowej izby parlamentu, kwotowe wybory do Sejmu (65 proc. miejsc zagwarantowano PZPR i jej sojusznikom, o pozostałe 35 proc. mogła walczyć opozycja), utworzenie urzędu prezydenta wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe, zmianę prawa o stowarzyszeniach (możliwość ponownej rejestracji „Solidarności"), dostęp opozycji do mediów. W konsekwencji wyborów z 4 czerwca 1989 r. opozycji udało się wprowadzić do Sejmu wszystkich posłów, których mogła wprowadzić w ramach 35-procentowej umowy, i 99 na 100 senatorów.

W lipcu i sierpniu 1989 r. zmiany przyspieszyły. 19 lipca Zgromadzenie Narodowe wybrało gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta. 2 sierpnia Sejm powierzył misję tworzenia rządu gen. Czesławowi Kiszczakowi, szefowi MSW. Ten jednak nie zdołał tego uczynić, choć deklarował utworzenie tzw. wielkiej koalicji. Jego koncepcja nie zyskała nawet poparcia satelitów PZPR – Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL) i Stronnictwa Demokratycznego (SD). W tej sytuacji Lech Wałęsa i jego otoczenie zaproponowali liderom tych partyjek wejście w koalicję z opozycją. 17 sierpnia Kiszczak złożył więc dymisję. Tego samego dnia Wałęsa po spotkaniu w Belwederze z Jaruzelskim i szefami ZSL oraz SD nieoficjalnie zaproponował Tadeuszowi Mazowieckiemu stworzenie rządu. Dwa dni później Jaruzelski formalnie powierzył mu tę misję. Mazowiecki nie mógł być pewny wygranej.

Poprzednia
1 2 3

Wstępniak

Materiał Partnera

Jak wdrożyć SAP S/4HANA?

Nowoczesne systemy informatyczne to podstawa dobrze działającego i innowacyjnego przedsiębiorstwa. Dla wielu firm wyzwaniem nie jest wybór systemu ERP, ale jego wdrożenie. Dlaczego? Musi być...

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydania Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl

Komentarz rysunkowy

Felietony

Adam Maciejewski

Polski kapitał na Kaukazie

Od 2014 r. w Armenii działa fabryka polskiej spółki Lubawa. Nawiązanie współpracy z rządem Armenii było możliwe dzięki promocji naszego przemysłu za granicą, wspieranej przez dotacje z UE

Intermedia

• MYŚLI I SŁOWA • BEATA SZYDŁO