Najnowsza interwencja Uważam Rze

Historia

Mikolaj Traba byl w XV w. jednym z kandydatow na nowego papieza

Pierwszy wśród równych

Tomasz Krzyżak

W przeszłości prymasi byli ważnymi i wpływowymi politykami, którzy w okresie bezkrólewia pełnili obowiązki monarsze

Prymas Polski i jednocześnie metropolita gnieźnieński, arcybiskup Józef Kowalczyk, kończy 75 lat. Zgodnie z prawem kanonicznym musi złożyć na ręce papieża rezygnację z urzędu. Papież jednak nie musi jej przyjmować – może poprosić arcybiskupa, by jeszcze przez dwa lata pełnił swoje obowiązki. Nie zawsze tak jednak było. W przeszłości prymasi pełnili swoje funkcje dożywotnio. Byli też niezwykle ważnymi i wpływowymi politykami. W czasach monarchii w okresie bezkrólewia prymas pełnił obowiązki króla.

Z kolei w okresie PRL był z urzędu szefem całego episkopatu Polski. Dziś tytuł ten jest jedynie honorowy, ale i tak prymas jest „primus inter pares", czyli pierwszym wśród równych sobie.

Kariera Trąby

Od początków chrześcijaństwa w Polsce tytuł prymasa związany jest z Gnieznem. Tu bowiem przy okazji pielgrzymki cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha w roku 1000 powołano pierwszą na ziemiach polskich metropolię kościelną. W jej skład weszły wówczas diecezje kołobrzeska, wrocławska, poznańska oraz krakowska. Pierwszym metropolitą został wówczas brat św. Wojciecha – Radzim Gaudenty, dziś błogosławiony. Z czasem metropolia się rozrastała i obejmowała swoim zasięgiem coraz większe terytorium ówczesnej Polski, m.in. powstałą w 1075 r. diecezję płocką, lubuską, kamieńską. Sytuacja zmieniła się w roku 1367. W granicach państwa polskiego powstała druga metropolia ze stolicą w Haliczu – w 1412 r. przeniesiono ją do Lwowa. Postanowiono wówczas rozwiązać kwestię pierwszeństwa hierarchicznego w polskim Kościele. Najprawdopodobniej na synodzie prowincjalnym, który w 1414 r. odbywał się w Wieluniu, ustalono, że ze względu na wcześniejsze powstanie metropolii w Gnieźnie to właśnie ordynariuszowi tej metropolii będzie przysługiwało pierwszeństwo. Oficjalnie Kościół powszechny zatwierdził to na soborze w Konstancji w 1418 r. Tytuł prymasa Polski nadano wówczas metropolicie gnieźnieńskiemu Mikołajowi Trąbie.

Pochodzący z Sandomierza arcybiskup Trąba karierę zrobił na dworze Władysława Jagiełły. Był najpierw notariuszem królewskim, a potem podkanclerzym koronnym. Jako podkanclerzy uczestniczył m.in. w bitwie pod Grunwaldem. Po bitwie zajmował się m.in. spisywaniem łupów. Był również – wbrew Jagielle – gorącym orędownikiem oblężenia Malborka. Dwa lata po zwycięstwie grunwaldzkim został metropolitą halickim i to właśnie on zdecydował o przeniesieniu stolicy metropolii z Halicza do Lwowa. Z kolei w 1412 r. został metropolitą gnieźnieńskim, a dwa lata później stanął na czele polskiej delegacji na sobór w Konstancji. Podczas trwającego cztery lata soboru w Kościele było równocześnie trzech papieży: Jan XXIII Grzegorz XII i Benedykt XIII. Sobór w Konstancji miał m.in. rozwiązać tę trudną sytuację. Wszystkim trzem papieżom sugerowano abdykację, a Mikołaj Trąba był jednym z kandydatów na nowego papieża. Licząc na wybór, uwikłał się w antypolską koalicję, z której musiał się potem gęsto tłumaczyć po powrocie do kraju. Składał nawet specjalną przysięgę, dzięki której oczyścił się z zarzutów zdrady. Co ciekawe, w roku 1418 nie przyjął od papieża Marcina V kapelusza kardynalskiego. Zmarł w 1422 r. na Węgrzech.

Prawie 100 lat później – w roku 1510 – prymasem Polski został Jan Łaski. Uznawany dziś przez historyków za jednego z najwybitniejszych mężów stanu w I Rzeczypospolitej Łaski, podobnie jak wcześniej Trąba, karierę robił na dworze królewskim. Zanim został prymasem Polski, był sekretarzem królewskim, a potem kanclerzem wielkim koronnym. To właśnie on był autorem reformy sejmu walnego – zapisanej w konstytucji sejmu radomskiego w 1505 r. Z kolei rok później drukiem wyszły tzw. statuty Łaskiego – pierwsza w historii kodyfikacja polskiego prawa. W 1513 r. prymas Łaski stał na czele polskiej delegacji na Sobór Laterański V. Tam bullą papieża Leona X „Pro excellenti" otrzymał dla siebie i swoich następców przywilej legata urodzonego Stolicy Apostolskiej. Bulla potwierdzała również pierwszeństwo metropolity gnieźnieńskiego przed lwowską.

Poprzednia
1 2 3

Wstępniak

Materiał Partnera

Jak wdrożyć SAP S/4HANA?

Nowoczesne systemy informatyczne to podstawa dobrze działającego i innowacyjnego przedsiębiorstwa. Dla wielu firm wyzwaniem nie jest wybór systemu ERP, ale jego wdrożenie. Dlaczego? Musi być...

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydania Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl

Komentarz rysunkowy

Felietony

Hubert Kozieł

Czy Podesta zadławi się pizzą?

• SPISKOWA TEORIA WSZYSTKIEGO • Wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych były wielkim zwycięstwem zwolenników spiskowej teorii dziejów. Potwierdziły bowiem wiele ich tez