Najnowsza interwencja Uważam Rze

Świat

Zarko Broz, syn Tity i Rosjanki Pelagii, walczyl po stronie Sowietow i wspieral ojca.

Komunista Jej Królewskiej Mości

Sebastian Rybarczyk

To dzięki Winstonowi Churchillowi Joseph Tito został komunistycznym dyktatorem Jugosławii

Po klęsce Francji w 1940 r. na wysokich szczeblach brytyjskiego rządu zapadła decyzja o powołaniu jednostki specjalnej, odpowiedzialnej za prowadzenie podziemnej wojny w okupowanej Europie. 16 lipca powołano do życia Special Operations Executive (SOE), czyli Kierownictwo Operacji Specjalnych, które miało zrealizować słynne hasło Winstona Churchilla i „postawić Europę w ogniu". Do zadań nowej organizacji, prócz sabotażu, dywersji, wywiadu i prowadzenia grup oporu, należała antyniemiecka propaganda. Personel rekrutowano spośród żołnierzy, agentów wywiadu i dyplomatów. Pod koniec swojej działalności jednostka liczyła około 13 tys. pracowników wojskowych i cywilnych. Przez cały okres wojny SOE miało trzech szefów operacyjnych – Franka Nelsona, oficera wywiadu i byłego posła konserwatywnego do parlamentu, Charlesa Hambro, absolwenta Eton, szefa sekcji skandynawskiej SOE rozpracowującej niemieckie plany budowy broni atomowej i powojennego dyrektora Banku Anglii, oraz gen. mjr. Colina Gubbinsa, szefa misji brytyjskiej w Warszawie w 1939 r.

Hught Dalton, minister do spraw wojny ekonomicznej, oczekiwał, że SOE będzie przypominać takie struktury jak partyzantka irlandzka lub chińska. Oraz że nie będzie na razie prowadzić działań militarnych, z uwagi na możliwe represje dla ludności cywilnej, ale stworzy tajne armie, które wystąpią zbrojnie na znak dany z Londynu.

Kto i o co walczył

Jedną z najbardziej kontrowersyjnych długofalowych operacji SOE była działalność w Jugosławii. Kraj ten stanowił bardzo ważne miejsce na mapie walki z hitlerowcami i bazę wypadową na teren Bułgarii i Węgier wojsk sprzymierzonych z Hitlerem. Jugosławia znajdowała się pod politycznym i ekonomicznym wpływem hitlerowskich Niemiec. 21 marca 1941. r. podpisała Pakt Trzech, jednak w wyniku przewrotu 27 marca władzę objął następca Aleksandra I, jego syn Piotr, a premierem mianowany został generał Dusan Simović. Jego starania o uzyskanie gwarancji brytyjskich spełzły na niczym i w efekcie zbliżającej się wojny podpisał układ o przyjaźni i nieagresji z ZSRS. Dzień później, 6 kwietnia Niemcy wypowiedziały wojnę Jugosławii.

10 kwietnia Chorwacja ogłosiła niepodległość, 12 padł Belgrad, a 17 Jugosławia ogłosiła kapitulację. Rząd i król wyemigrowali do Wielkiej Brytanii i tam stworzyli rząd na uchodźstwie. W kraju walkę podjęli serbscy czetnicy Dragoljuba Mihajlovicia, wierni królowi i rządowi w Londynie, a z czasem komunistyczna partyzantka agenta NKWD Josipa Broz Tity, wierna Kominternowi i Związkowi Sowieckiemu.

Pod koniec 1941 r. kierownictwo organizacji uznało, że nastąpiła chwila, w której warto włączyć się w rozbudowę jugosłowiańskiej partyzantki i postawiło na serbskich czetników. Latem na wybrzeżu Dalmacji wylądował Bill Hudson i nawiązał bezpośrednie kontakty z Mihajloviciem, jednak możliwości SOE były bardzo ograniczone. Brytyjczycy dźwigali samotnie ciężar walk w Afryce, nalotów bombowych na Niemcy i działania zbrojne na Dalekim Wschodzie. Czetnicy zaś mocno zaangażowali się w walkę z prohitlerowskimi oddziałami Chorwatów i Bośniaków. Z czasem rozpoczęli też regularną wojnę z komunistyczną partyzantką, podejmując gdzieniegdzie współpracę z SS i Wehrmachtem. W momencie proklamowania rządu komunistycznego w grudniu 1943 r. stało się jasne, że w zamierzeniu Tito

Jugosławia miała się stać państwem komunistycznym. Jednakże trwała wojna i konieczne były akcje sabotażowe wobec Niemców prowadzących działania wojenne w ZSRS. Czetnicy, uchylający się od większych akcji, zostali z czasem zmarginalizowani.

Nigdy jednak wsparcie Brytyjczyków dla Mihajlovicia nie było wystarczające. Zrzuty prowadzone od początku wojny ledwie starczały na przeżycie i nie mogło być mowy o jakichkolwiek większych akcjach zaczepnych. Gdy stało się jasne, że alianci nie wylądują na Bałkanach w 1942 r., zaczęły działać sowieckie służby specjalne i dyplomacja. W Moskwie uruchomiono program radiowy dla Jugosłowian, atakujący bezpośrednio rząd emigracyjny i czetników. Jednocześnie dyplomaci sowieccy przedstawili dowody na współpracę Mihajlovicia z hitlerowcami, unikanie walki oraz porozumienie z armią włoską celem rozbicia partyzantki sowieckiej. Odtąd zadaniem sowieckich szpiegów i dyplomatów było przekonanie aliantów zachodnich do opuszczenia czetników i wsparcia Tito. Sami Sowieci nie mogli tego dokonać. Pomimo wygranej pod Moskwą, ich armia nadal była w odwrocie i wciąż brakowało materiałów wojennych.

Poprzednia
1 2 3

Wstępniak

Materiał Partnera

Jak wdrożyć SAP S/4HANA?

Nowoczesne systemy informatyczne to podstawa dobrze działającego i innowacyjnego przedsiębiorstwa. Dla wielu firm wyzwaniem nie jest wybór systemu ERP, ale jego wdrożenie. Dlaczego? Musi być...

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydania Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl

Komentarz rysunkowy

Felietony

Ewa Bednarz

Kredyt z plastiku

Tylko część banków decyduje się na wydawanie przedsiębiorcom kart kredytowych. Znacznie chętniej oferują im dużo kosztowniejsze karty obciążeniowe