Najnowsza interwencja Uważam Rze

Tu i teraz

Kozakow zaporoskich cechowala fantazja, odwaga i porywczosc

Rzeczpospolita Trojga Narodów

Krzysztof Jóźwiak

To nie gra słów – takie państwo dzięki podpisaniu unii hadziackiej naprawdę kiedyś powstało. Niestety, jego żywot był bardzo krótki

Najważniejszym postanowieniem ugody zawartej w obozie wojskowym pod Hadziaczem było jednakże wyodrębnienie z Korony województw czernihowskiego, bracławskiego oraz kijowskiego i utworzenie z nich Księstwa Ruskiego, które stawało się trzecim równorzędnym członem republiki szlacheckiej . Polskę, Litwę i Ruś miały odtąd łączyć: osoba wspólnie wybieranego monarchy, wspólna izba poselska i senat oraz polityka zagraniczna. Najwyższa władza na Rusi znalazła się w rękach hetmana zatwierdzanego przez króla spośród czterech kandydatów przedstawianych przez stany Księstwa Ruskiego. Państwo to miało mieć także odrębne urzędy stworzone na wzór tych funkcjonujących od wieków w Polsce i na Litwie oraz własną mennicę zlokalizowaną w Kijowe.

Rejestr kozacki zwiększono do co najmniej 30 tys., a wpisani do niego Kozacy od „sądów wszelakich starostów, dzierżawców, panów i ich namiestników" mieli pozostawać wolni i „tylko pod samego hetmana wojsk ruskich zostawać jurysdykcją". Zwolniono ich także z płacenia podatków. Księstwu Ruskiemu przysługiwało także prawo zaciągu żołnierza najemnego w sile 10 tys. ludzi. Unia otwierała Kozakom drogę do nobilitacji, bo, jak przyznano, jako „ludzie rycerscy godni są posiadania praw politycznych". Na początek hetman miał wybrać po 100 kandydatów z każdego pułku kozackiego, w przyszłości proces nobilitacji miał być kontynuowany.

Nie zapomniano także o szkolnictwie, co było o tyle istotne, że większość starej szlachty ruskiej już dawno się spolonizowała, a wśród zaporożców ludzi światłych (lub choćby umiejących czytać) była garstka. Miał  to być więc pierwszy krok do odtworzenia ukraińskich  elit. W dokumencie unii zapisano, że ustanowi się tyle „gimnazjów, kolegiów, szkół i drukarń", ile tylko potrzeba nakaże. Wolno będzie „swobodnie nauki odprawować i księgi drukować wszelakie", byle bez obrazy majestatu królewskiego. Powstać miały także dwie uczelnie wyższe, pierwsza w Kijowie.

Unia była także sojuszem wojskowym: „Spólna rada i spólne siły być mają tych narodów przeciw każdemu nieprzyjacielowi. Starać się mają te trzy narody wspólne wszelkimi sposobami, aby wolna była nawigacja na Czarne Morze Rzeczypospolitej". Jako głównego wroga wymieniano cara moskiewskiego.

Rozwiązanie drażliwego tematu powrotu właścicieli ziemskich wypędzonych w czasie powstania Chmielnickiego, jak również zwrotu ziem kościelnych, kościołów i klasztorów przesunięto na bliżej nieokreśloną przyszłość. Oględnie stwierdzono jedynie, że majątki mają być oddane, ale czas realizacji tego punktu układu miał określić król w porozumieniu z hetmanem Księstwa Ruskiego.

Porozumienie zawarte w Hadziaczu było na tyle ważkie, że z oczywistych względów wzbudziło po obu stronach wiele kontrowersji i emocji. W Rzeczypospolitej podniosły się głosy, że jego postanowienia są sprzeczne z zapisami unii lubelskiej, że zbyt pochopnie wybacza się zaciekłym wrogom, na dodatek nadając wielu z nich przywileje szlacheckie. Największe oburzenie wzbudziły jednak kwestie religijne. Na Sejmie w maju 1659 r., który musiał zatwierdzić ugodę hadziacką, by mogła oficjalnie wejść w życie, spierano się o poszczególne punkty umowy długo i namiętnie. Sprawy nie ułatwiali także posłowie kozaccy, którzy zaczęli eskalować swoje żądania, domagając się m.in. znacznego poszerzenia granic Księstwa Ruskiego. Parlament nieco okroił podjęte w Hadziaczu postanowienia (posłowie naciskani przez biskupów katolickich nie zgodzili się m.in. na likwidację unii brzeskiej, a także ograniczyli liczbę nobilitowanych Kozaków), ostatecznie jednak stanął na wysokości zadania i unia została przyjęta. Formalności dopełnił król Jan II Kazimierz, składając na dokumencie swój podpis. Rzeczpospolita Trojga Narodów formalnie stała się faktem. Powstał gmach olbrzymi, niestety, posadowiony na lotnym piasku.

Wstępniak

Materiał Partnera

Jak wdrożyć SAP S/4HANA?

Nowoczesne systemy informatyczne to podstawa dobrze działającego i innowacyjnego przedsiębiorstwa. Dla wielu firm wyzwaniem nie jest wybór systemu ERP, ale jego wdrożenie. Dlaczego? Musi być...

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydania Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl

Komentarz rysunkowy

Felietony

Edyta Żyła

Doradzą i przeszkolą

Znaczna część unijnych pieniędzy trafia do doradców, którzy pomagają zakładać firmy lub je rozwijać. Przedsiębiorcy mogą więc liczyć na bezpłatne szkolenia, wsparcie doświadczonych mentorów albo pomoc w przygotowaniu strategii marketingowej

Ewa Bednarz

Kredyt z plastiku

Tylko część banków decyduje się na wydawanie przedsiębiorcom kart kredytowych. Znacznie chętniej oferują im dużo kosztowniejsze karty obciążeniowe