Najnowsza interwencja Uważam Rze

Historia

Wladyslaw Grabski, reformator polskich finansow w II RP, kilkakrotny minister skarbu i dwukrotny premier, po podaniu sie 13 listopada 1925 r. do dymisji poswiecil sie pracy naukowej

Złotówka Grabskiego

Agnieszka Niemojewska

Przeprowadzona 90 lat temu reforma monetarna uratowała ówczesną Rzeczpospolitą przed katastrofą gospodarczą i polityczną. Wprowadzenie złotego polskiego i utworzenie banku centralnego umożliwiło szybki rozwój ekonomiczny kraju oraz przypieczętowało i legitymizowało naszą z trudem odzyskaną niepodległość

Reforma walutowa i uzdrowienie skarbu były najważniejszymi zadaniami powołanego 19 grudnia 1923 r. pozaparlamentarnego gabinetu, na czele którego stanął wówczas Władysław Grabski. Sytuacja gospodarcza w Polsce była wyjątkowo trudna, ponieważ galopująca hiperinflacja powodowała, że ceny rosły z dnia na dzień (o czym za chwilę). Kim był człowiek, który podjął trud przeprowadzenia takich zmian i wziął na swe barki odpowiedzialność za ich powodzenie lub klęskę?

Władysław Odnowiciel

Władysław Dominik Grabski, herbu Pomian, urodził się 7 lipca 1874 r. w Borowie nad Bzurą – majątku kupionym przez jego ojca Feliksa. Rodzinę stać było na to, żeby kształcić syna (oraz pozostałe dzieci) najpierw w V Gimnazjum Filologicznym w Warszawie, a następnie na studiach w Paryżu. W latach 1892–1895 młody Grabski zgłębiał wiedzę na Sorbonie – studiował równolegle historię i ekonomię. Dwa lata później do powrotu do kraju zmusiła go śmierć ojca. Władysław osiadł w rodzinnym majątku w Borowie, gdzie prowadził działalność gospodarczo-społeczną i naukową, zajmując się głównie tematyką wiejską. W 1899 r. założył pod Kutnem rolniczą stację doświadczalną (drugą tego typu w Królestwie Polskim), w 1901 r. – fabrykę spółdzielczą, dwa lata później – drugie na ziemiach polskich chłopskie kółko rolnicze pod Łowiczem oraz jedną z pierwszych spółdzielni mleczarskich, a w 1904 r. zorganizował i przez pewien okres prowadził Towarzystwo Melioracyjne w Warszawie. W 1905 r. założył pierwsze w Królestwie Polskim spółdzielcze chłopskie Powiatowe Towarzystwo Rolnicze w Łowiczu. Grabski tworzył również kasy spółdzielcze dla chłopów, wspierał szkoły rolnicze, a w Borowie łożył na nielegalną wówczas polskojęzyczną szkołę dla dzieci. W tym też czasie został na krótko uwięziony przez władze rosyjskie, które w ten sposób chciały go ukarać za pracę społeczną wśród chłopstwa. W 1905 r. rozpoczął karierę polityczną – został wybrany w wyborach na posła do rosyjskiej Dumy (funkcję tę pełnił trzykrotnie w latach 1905–1912 z ramienia Narodowej Demokracji). W tym czasie jako główny cel swej działalności politycznej obrał sobie poprawę położenia ludności chłopskiej. Jak pisał: „Jeszcze przed pojechaniem do Petersburga zdecydowałem się, że zasada uwłaszczenia leży w interesie ludności włościańskiej, a skoro tak, wydałem pensję moralną, by stronnictwo Demokratyczno-Narodowe poufnie te zasadę zaakceptowało i Koło Polskie następnie tę zasadę publicznie poprawiło (...). W Królestwie Polskim ani jedno stronnictwo lewicowe nie stoi na gruncie 70 proc. ludności, to jest ludność włościańskiej".

Po wybuchu I wojny światowej w listopadzie 1914 r. Władysław Grabski wszedł w skład prorosyjskiego Komitetu Narodowego Polskiego. W wyniku działań wojennych i zajęcia Kongresówki przez wojska niemieckie zmuszony został do wyjazdu do Rosji. Tam – z jego inicjatywy – 24 sierpnia 1915 r. powstał Centralny Komitet Obywatelski Królestwa Polskiego w Rosji. Stanął na jego czele i kierował działalnością Komitetu przez trzy lata. Celem organizacji była m.in. pomoc polskim jeńcom i wygnańcom oraz reprezentowanie interesów Polaków w Rosji. Po wybuchu rewolucji październikowej i zawarciu pokoju brzeskiego Grabski powrócił na ziemie polskie. Został jednak uwięziony przez Niemców i osadzony w twierdzy modlińskiej. Powodem tego posunięcia władz niemieckich była krytyka ekonomicznej polityki okupacyjnej, którą głosił Grabski. Po uwolnieniu (26 października 1918 r.) wraz z bratem Stanisławem współtworzył program Związku Ludowo-Narodowego. W 1919 r. Grabski został wybrany posłem na Sejm z ramienia ZLN. W tym czasie współtworzył Główny Urząd Likwidacyjny (był jego prezesem do 1922 r.) – instytucję stworzoną do tego, by doprowadzić do uregulowania zobowiązań finansowych z czasów wojny. Grabski m.in. oszacował, że Niemcy powinny wypłacić Polsce odszkodowanie w wysokości ok. 20 mld marek w złocie za okres okupacji ziem polskich podczas I wojny światowej. Wkrótce jednak okazało się, że taka kwota jest nieosiągalna. W grudniu 1919 r. został ministrem skarbu w rządzie Leopolda Skulskiego. I już wówczas musiał borykać się z wysokim wskaźnikiem inflacji, postulował uporządkowanie gospodarki budżetowej i planował reformę walutową (podobnie zresztą niespełna rok później, gdy po raz pierwszy został premierem polskiego rządu). W kolejnych latach pełnił funkcję ministra skarbu w rządach Sikorskiego i Witosa. Plan sanacji skarbu państwa autorstwa Grabskiego zakładał wdrożenie reformy skarbowej i walutowej. Ważnym elementem tych planów było osiągnięcie równowagi budżetowej poprzez ograniczenie wydatków – zmniejszenie sum wydawanych na cele wojskowe oraz rezygnację z dotowania kolei (tj. podwyższenie taryf kolejowych). Polityk postulował wprowadzenie podatku majątkowego, z którego chciał pozyskać fundusze na pokrycie deficytu budżetowego (na ten cel miały spływać także pieniądze z niewielkiej inflacyjnej emisji pieniądza i pożyczek zagranicznych). Swe plany Grabski chciał zrealizować przez 3 lata. Po tym okresie miała wejść w życie reforma walutowa. Okazało się jednak, że na wprowadzenie w życie swych planów Grabski będzie miał zaledwie pół roku.

Poprzednia
1 2 3

Wstępniak

Materiał Partnera

Polacy coraz częściej kupują online. Co ich przekonuje do tej formy zakupów?

Kupujemy na potęgę. Rynek dóbr konsumenckich rozwija się dynamicznie, a my – konsumenci – podążamy za najnowszymi trendami. Kupujemy nie tylko więcej, ale i korzystając ze znacznie...

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydania Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl

Komentarz rysunkowy