Najnowsza interwencja Uważam Rze

Tu i teraz

Rzezba Borisa Saktsiera ?Korczak i dzieci getta? w Instytucie Yad Vashem w Jerozolimie

Wychować, nie wytresować

Jolanta Gajda-Zadworna

Traktowanie kilku- i kilkunastolatka jak pełnoprawnego partnera w okresie międzywojnia było podejściem rewolucyjnym, a zarazem uniwersalnym

Przy żłóbku, świątecznym stole, w rodzinnym gronie. Kiedy patrzymy na nestorów i najmłodszych członków familii, naturalna staje się refleksja na temat ciągłości, trwania, przekazywania wartości. Z tymi ostatnimi nie jest wcale łatwo. Świat pędzi do przodu i z tradycyjnymi zasadami dziś wielu nie po drodze. Czy jednak słusznie dawne reguły traktowane są jak ograniczanie swobód?

Wychowanie – kojarzone ze sztywnymi normami, zakazami i nakazami – wydaje się słowem odstręczającym. Podobnie gdy przywołuje na myśl pustkę, niedowład i wcale niewesołe konsekwencje tzw. bezstresowego chowu. W skrajnych przypadkach przejawiającego się brakiem jakiegokolwiek nadzoru.

W tekstach dla dorosłych Korczak kładł nacisk na obowiązki wobec dzieci

Co dziś znaczy? Czy w ogóle jest potrzebne? Czemu i komu ma służyć? Państwu? Międzynarodowym koncernom? Jednostce? Czy wychowanie to przekazywanie wartości, budowanie moralnego kośćca, czy może przysposabianie do zmieniających się w zawrotnym tempie realiów, uczenie mobilności i podsuwanie mechanizmów przetrwania?

Nie wtłaczaj, wyzwalaj

Janusz Korczak, który w minionym roku miał szansę przypomnieć się ze swoją filozofią mądrego i uważnego towarzyszenia dziecku w kwestiach zarówno prozaicznych, jak i kluczowych, pisał: „Dobry wychowawca nie wtłacza, a wyzwala, nie ciągnie, a wznosi, nie ugniata, a kształtuje, nie dyktuje, a uczy, nie żąda, a zapytuje".

– W czasach Korczaka wychowanie nie było przedmiotem refleksji, dominował model autokratycznego „przysposabiania, a nawet tresowania do życia w rodzinie, społeczeństwie" – zauważa Jan Wiśniewski z Pracowni Badań i Innowacji Społecznych Stocznia.

Współautor (z Janem Mencwelem i Cyrylem Skibińskim) książki „Układanka. Janusz Korczak a współczesność – pasujące elementy" dodaje, że dzisiaj w refleksji pedagogicznej pod wieloma względami jesteśmy dalej. Dajemy więcej swobody. Tylko co z niej wynika?

– Korczak buntował się przeciwko autorytarnemu modelowi wychowania. Ponieważ zawsze płynął pod prąd, to być może dzisiaj za problem uznałby nadmiar swobody i zaczął szukać recepty na nadmierne nieskrępowanie w rodzinie i w szkole – zastanawia się.

Na międzynarodowej konferencji „Mądre wychowanie. Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały", która odbyła się tej jesieni w Warszawie – bynajmniej nie w związku z Rokiem Korczakowskim, ale jak najbardziej w jego duchu – jedna z prelegentek postawiła prowokujące pytanie: „Czy w postmodernistycznym świecie jest miejsce na wychowanie?".

W ustach prof. UW dr hab. Krystyny Ostrowskiej miało ono wzmocnioną siłę rażenia, ponieważ pani profesor była współtwórczynią i dyrektorką Ośrodka Rozwoju Edukacji. Pod skrzydłami tej instytucji od 15 lat działa Szkoła dla Rodziców i Wychowawców, swoisty ruch społeczny, w którym wychowanie traktuje się jak dialog, nieustanne budowanie międzyludzkich relacji oparte na szacunku i prawdzie.

Powstanie szkoły było odpowiedzią na pojawienie się na rynku popularnych na Zachodzie książek: Thomasa Gordona „Wychowanie bez porażek", Adele Faber i Elaine Mazlish „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły", a także „Rodzeństwo bez rywalizacji", „Wyzwoleni rodzice" (tytuły tego nurtu wciąż cieszą się zainteresowaniem, o czym świadczą kolejne wznowienia w wydawnictwie Media Rodzina).

Szkoła dla Rodziców i Wychowawców powstała, by zaadaptować rady podawane w wymienionych publikacjach do polskich realiów. Program wciąż działa i przyciąga kolejnych słuchaczy. Ich nie trzeba przekonywać, że „wychowanie" nadal ma sens. Tylko na jakich zasadach?

Styl indywidualny

Od lat 70., 80. w środowiskach pedagogów toczy się na ten temat ostra dyskusja. Powstało w tym czasie wiele definicji. Prof. Ostrowska rozszerza tę zaproponowaną przez prof. Stanisława Kawulę: wychowanie jest dobrym i mądrym pomaganiem młodemu człowiekowi m.in. w przyłączeniu się do społeczeństwa.

Poprzednia
1 2 3 4

Wstępniak

Materiał Partnera

Jak wdrożyć SAP S/4HANA?

Nowoczesne systemy informatyczne to podstawa dobrze działającego i innowacyjnego przedsiębiorstwa. Dla wielu firm wyzwaniem nie jest wybór systemu ERP, ale jego wdrożenie. Dlaczego? Musi być...

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydania Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl

Komentarz rysunkowy

Felietony

Artur Osiecki

Brexit mobilizuje regiony

Województwa chcą przyspieszyć realizację nowych programów regionalnych zarówno ze względu na zbliżający się przegląd unijny, jak i potencjalne negatywne konsekwencje wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej